(Kienthuc.net.vn) - Để năm mới không mất
tài lộc, người ta kiêng cho nước, cho lửa, kiêng quét nhà… Tại sao vậy?
Tại sao 3 ngày Tết không được quét nhà?
Người Việt có tục
kiêng quét nhà trong 3 ngày Tết Nguyên đán. Lý giải cho vấn đề này có câu chuyện
như sau:
Hồi xưa trên
thiên đình có một người đàn bà rất khéo tay nên được Ngọc Hoàng cho phụ trách
thiên trù – nhà bếp của trời. Bà này có tình ý với ông lão chăn ngựa của thiên
đình nên thường lấy cắp đồ ngự thiện – vốn chỉ dành cho Ngọc Hoàng – cho người
tình ăn. Một hôm, Ngọc Hoàng mở đại tiệc, bà đầu bếp đang bận tíu tít thì nghe
tiếng hát đánh tiếng đòi ăn của ông lão chăn ngựa, bèn đem lão vào giấu ở một
góc, định lát nữa sẽ mang ít đồ ăn cho lão đánh chén. Không ngờ, lão chăn ngựa
ngửi thấy mùi đồ ăn thơm phức, nổi cơn thèm, bèn sờ soạng trong bóng tối, giở
các lồng bàn ra bốc ăn vô tội vạ. Khi các mâm cỗ đó được bưng lên tiệc, Ngọc
Hoàng nổi giận vì biết có người đã đụng vào, bèn nổi cơn thịnh nộ, tra xét ra tội
của người đàn bà nọ. Ngài trừng phạt bà ta phải xuống trần làm kiếp chổi, suốt
đời phải la liếm những thứ bẩn thỉu nhất. Về sau, thấy mụ chổi khẩn thiết kêu
ca là cả năm phải làm việc khổ cực không nghỉ, Ngọc Hoàng thương tình liền cho
nghỉ vào 3 ngày Tết.
Thực ra, do tâm
lý “vụ lợi”, người ta kiêng quét nhà trong mấy ngày Tết thường là vì sợ mất tài
lộc hơn là vì cho “mụ chổi” nghỉ ngơi.
Những kiêng kỵ để giữ tài lộc khác trong
năm mới
Để làm ăn phát
tài, tránh làm hao tài tán lộc, người Việt còn có nhiều kiểu kiêng cữ khác
trong những ngày đầu năm âm lịch:
Kiêng làm mất chổi: Tục lệ này phổ biến
hơn ở Nam bộ, theo đó sau khi đã quét dọn xong lần cuối của năm cũ, người ta cất
hết chổi đi vì nếu để mất chổi trong những ngày đầu năm mới thì năm đó dễ bị trộm
vét sạch tài sản.
Kiêng cho mượn kim chỉ: Kim chỉ tượng
trưng cho sự êm ấm và vượng khí trong gia đình. Nếu cho mượn kim chỉ thì chẳng
khác gì đem vượng khí của nhà mình đi cho người khác, gia đình sẽ lục đục và
không may mắn về tiền bạc. Người Việt xưa khi bị mượn kim chỉ vào năm mới được
“giải đen” bằng cách đốt vía theo chân người mượn bằng 7 hoặc 9 que đóm tùy
theo giới tính của người đó, kèm theo câu “đốt vía đốt van, vía lành thì ở, vía
dữ thì đi”, rồi vứt tàn đóm ra ngõ.
Kiêng may vá: Việc may vá trong năm mới
được cho là khiến cho người ta phải vất vả khổ sở cả năm mà vẫn phải chịu cảnh
thiếu trước hụt sau, giật gấu vá vai.
Kiêng cho lửa, cho nước: Ngọn lửa hồng
tượng trưng cho may mắn, thuận lợi, vì thế nếu cho lửa đầu năm sẽ khiến gia chủ
mất hết vận may, làm ăn thua lỗ, dễ gặp tai bay vạ gió. Còn nước được ví với
tài lộc (tiền vô như nước) nên việc cho nước cũng dẫn đến hao tài. Chẳng những
giữ khư khư, người ta còn múc nước đổ đầy các chum vại trước khi sang năm mới,
tránh bị hết nước trong mấy ngày đầu xuân. Thậm chí ngày xưa, những nhà khá giả
còn thuê người gánh nước đến nhà mình vào sáng mùng 1 Tết, và mừng tuổi cho người
đó để cả hai đều gặp vận hên.
Kiêng vay mượn - cho vay mượn, đòi nợ và trả
nợ: Việc vay hay cho vay tiền bạc, mượn hay cho mượn đồ đạc trong dịp Tết đều
được coi là đem lại rủi ro cho cả hai bên. Người cho vay mượn thì sẽ mất tài lộc,
còn người vay mượn sẽ lâm cảnh túng thiếu hoặc nợ nần quanh năm. Việc đòi nợ và
trả nợ cũng vậy. Để tránh điều này, người ta thường cố gắng đòi nợ và trả nợ
cho xong trong những ngày cuối cùng của năm cũ. Nếu không trả được, con nợ cũng
phải có lời khất với chủ nợ, hẹn qua những ngày đầu năm sẽ trả.
Những tục lệ
kiêng cữ vào ngày Tết này tuy đã rất lâu đời nhưng vì có liên quan đến tài lộc
nên đến nay vẫn được người Việt tuân thủ kỹ lưỡng. Ngày nay, chẳng ai phải đi
xin lửa, xin nước hay mượn kim chỉ trong những ngày đầu năm, nên hầu như người
ta không phải lo về điều này. Nhưng việc kiêng quét nhà, trả nợ, đòi nợ, vay và
cho vay tiền, mượn và cho mượn đồ đạc… vẫn luôn được lưu ý, để có một năm mới dồi
dào tài lộc, “tiền vô như nước sông Đà, tiền ra nhỏ giọt như cà phê phin”.
Thứ Hai, tháng 1 28, 2013
Hoàng Nam Sơn
